Aydın Avukatlık & Danışmanlık Bürosu

“Avukat” kelimesi bugünün Türkçesinde hepimizin bildiği yargının “savunma” ayağını yerine getiren mesleğe mensup kişilere verilen genel bir addır. Türkçe karşılığı bazı kaynaklarda “savunman” olarak geçmektedir. Avukatın ne veya kim olduğu konusunda hiçbir şüphemiz olmamasına rağmen bu işi yapanlara neden “hak arayıcı”, “savunman” veya bazı kaynaklarda ifade edildiği üzere “aklayıcı” denmeyip de “avukat” dendiğini ise pek çoğumuz bilmeyiz.

Modern hukuk sistemlerinin temeli Roma İmparatorluğu’na dayanır. Bu nedenle hukukta Latince terimlerin ağırlığı hissedilmektedir. İşte avukat kelimesi de antik Roma’dan günümüze uzanmış bir kelimedir. Kelimenin Latince orijinal hali “ad vocare”dir. “Vocare” ‘ses’ kökünden “seslenmek”, “çağırmak”, “yardım istemek” anlamlarına gelen bir kelimedir. “ad” ise Latince tamamlayıcı bir ön ektir. -Ad Vocare- terimi “yardım için çağırma – çağırılan” anlamlarına gelmektedir. Bu kelime zaman içinde İngilizce “advocate” haline gelmişken Türkçe’de ise “avukat” olarak karşılık bulmuştur.

Günümüzde de insanların hukuki sorunlarında yardımı talep edilen ve bu amaçla hizmet sunan avukatların isminin “yardıma çağırılan” anlamı taşıması hem mesleğin içeriğini tanımlamakta hem de avukatlığın asıl amacına işaret etmektedir.

Adalet sisteminin temel taşları olan yargıç, savcı ve avukatların duruşmalarda giyerek görev yaptıkları özel cübbeler, pek çok insanın mutlaka gördüğü ama dikkat etmediği ve anlam vermediği, yalnızca bir zorunluluk olarak görüp sorgusuz sualsiz kabul ettiği bir “sembol”dür. Ancak; bu cübbeler, öylesine sıradan bir kıyafet değil, vicdanın ve tarafsızlığın sembolüdürler.

Şöyle ki; bu meslekler, mesleki yemini ve mesleki kıyafeti olan ender mesleklerdendir. Konu başlığı bakımından incelendiğinde; Avukatlık, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’ndaki tanımında da belirtildiği gibi bir yönüyle kamu hizmetidir. Bu hizmetin özel bir cübbe ile ifası da yine aynı Kanun uyarınca bir zorunluluktur.

Peki yasa gereği, mesleğin ifası sırasında, giyilen bu cübbenin renklerinin neden siyah – kırmızı – yeşil ve neden şeritleri sarıdır? Neden cepsiz ve düğmesizdir?

Öncelikle belirtmek gerekir ki; her avukatın cübbe giyme zorunluluğu olmasının ve bu cübbenin tek tip olmasının sebebi, avukatların kanunlar önündeki eşitliğini temsil etmektir. Avukatlık cübbesinin ana rengi siyahtır. Bunun sebebi, mesleğin ağırlığı ve adaletin renginin siyah oluşudur. Adaletin renginin siyah olmasının sebebi ise siyahın hiçbir rengi içermemesidir. Cübbenin yeşil kısmı hukuk davalarını simgelerken, kırmızı kısımları ise ceza davalarını simgeler. Yakadaki sarı şeritler ise idari davaları temsil etmektedir.

Yargı, kimseden emir almayacağı ve bağımsız – tarafsız olması gerektiği için, kimsenin önünde iliklenmesin diye cübbenin düğmeleri yoktur. Öte yandan; yargı, kamu hizmeti olduğu için de cübbenin cebi de yoktur.

Sonuç olarak; basit ve anlamsız gibi görünen bu detaylar, gerçekte, mesleğin ifası sırasında giyilen cübbenin, vicdanın ve tarafsızlığın sembolü olduğunu anlatmak için kullanılmaktadırlar. Görülen ve anlaşılan odur ki, günümüze kadar, mesleğin ifası sırasında giyilmesi zorunlu olanavukat cübbesi bundan sonra da zorunluluk olmaya devam edecektir.

“BARO“nun kelime anlamının avukatların kayıtlı olarak çalıştığı meslek birliği olduğunu hepimiz biliriz. Ama neden “mimarlar odası”, “tabipler odası” gibi “avukatlar odası” değil de ‘baro’?

Baro kelimesi dilimize Fransızcadan geçmiş bir kelimedir. Kökeni, Fransızca’daki “Barreau” sözcüğüdür. “Baro”, “Bar” kelimeleri “parmaklık” anlamına gelmektedir. Burada bahsedilen parmaklık hapishane tipi parmaklıktan ziyade bariyer niteliğinde dizili parmaklıklardır.

Bu kelime ortaçağ Avrupa’sında mahkeme düzeninin yapısı sebebiyle ortaya çıkmıştır. Ortaçağ Avrupa’sında mahkeme düzeninde kullanılan bu bariyer tipi parmaklıkların amacı “halk” ve onların savunucusu olan “avukat” ile mahkemeyi şeklen birbirinden ayırmaktı. Avukatlar, mahkemeye hitap edecekleri ya da savunma yapacakları zaman yargıçla veya mahkeme heyetiyle aralarında bulunan bir parmaklığa kadar yaklaşabilmekte, konuşmalarını oradan yapabilmekteydiler. Bu bariyerin (“bar” veya “baro”nun) bir tarafında kalanlar halk ve onların temsilcileri iken diğer taraf karar merci, iddia makamı, jüri veya mahkeme çalışanlarından yani -diğer taraftan- oluşurdu.

Dolayısıyla avukatların meslek birliğinin adı gelişigüzel bir biçimde “avukatlar odası” yerine “baro” olmamıştır. Bugün hala yargının savunma ayağını oluşturan avukatlar “baro”nun öteki tarafında halkla birlikte çalışmakta ve halka hizmet sunmaktadır.

Yunan mitolojisine ait bir karakter olarak Themis, bugün, adalet ve hukuk alanında bir çok yerde simge olarak kullanılmaktadır. Roma mitolojisindeki karşılığı “Iustitia”, Mısır mitolojisindeki karşılığı “Ma’at”  ve Iskandinav mitolojisindeki karşılığı “Forseti” olan Themis mitolojide tanrı Zeus’un ikinci karısı, bilgelik ve öğüt tanrıçası olarak da bilinir. Adalet kavramıyla özdeşleştirilen Themis’in ilk tasvirlerinde de elinde terazi sembolünü görmek mümkündür. Buna karşılık, buna sonradan göz bağı ve kılıç eklenerek Themis sembolü bugünkü halini almış olup bugün bu sembol “Adalet Tanrıçası” olarak da bilinmektedir.

Kısaca belirtmek gerekirse; “Terazi” adaleti ve bunun dengeli bir şekilde dağıtılmasını, “Kılıç” adaletin verdiği cezaların caydırıcılığını, gücünü ve adaletin keskinliğini, “Kadın” ve “Bakire” olması bağımsızlığını, “Göz bağı” ise tarafsızlığını simgeler. Bu bakımdan, adalet kavramının basit ama derin bir anlatımını yapmakta olan, hukukun evrensel ilkelerini simgesel olarak taşıyan Themis heykeli ile, adaleti en iyi şekilde tasvir etmesi dolayısıyla pek çok yerde karşılaşmak mümkündür.